از تاریخ عبرت بگیریم

بدون تاریخ زندگی امکان پذیر نیست. همانطور که انسان هر روزه با استفاده از تجربیات دیروز و روزهای قبل خود و دیگران زندگی می کند در واقع دارد با تاریخ زندگی می کند. پس می توانیم بگوییم زندگی بدون تاریخ امکان پذیر نیست.

ملتی که از تاریخ خود خبر نداشته باشد مطمئناً همواره در پیچ و خم های زندگی و حوادثی که برایش روی می دهد تجربه ای نخواهد داشت و صددرصد شکست خواهد خورد. چرا قرآن این همه بر روی مطالعه سرگذشت پیشنیان تأکید دارد؟ چرا احادیث بسیار زیادی از ائمه برای ما روایت شده است که فایده مطالعه تاریخ را به ما گوشزد می کنند؟ مطمئناً اینها همگی بیانگر اهمیت مطالعه تاریخ می باشد.

تخت جمشید

تاریخ برای چیست؟

تاریخ "برای" خودشناسی انسان است. عموماً تصورمیشود که برای انسان مهم است که خود را بشناسد، که در اینجا شناختن خویشتن، صرفاً به معنای شناختن خصویات شخصی و چیزهایی که او را از سایر افراد متمایز میکند نیست، بلکه ماهیت او در مقام انسان است. خودشناسی به این معنی است که اولاً، بدانید انسان بودن چیست؟ ثانیاً، بدانید بودن آن نوع انسانی که شما استید چیست؟ و، ثالثاً، بدانید بودن آن نوع انسانی که شما استید و هیچ کس دیگر نیست چیست؟ خود شناسی یعنی این که بدانید چه میتوانید بکنید و از آنجا که هیچ کس نمیداند چه میتواند بکند مگر آن که سعی کند، و تنها سرنخ آنچه انسان میتواند بکند، چیزی است که کرده است. پس ارزش تاریخ آنست که به ما می آموزد انسان چه کرده است و به این ترتیب انسان چیست؟"

برای توجیه مطالعه‌ی تاریخ چه می‌توان گفت؟

بی‌خبری مردم نسبت به گذشته‌ی خود، موجب ناآگاهی آنان از زمان حال می‌شود، زیرا رشد و ترقی یکی به طور مستقیم با رشد دیگری مرتبط است. عدم اطلاع از گذشته و فراموش کردن تجربه‌های پشینیانمان، از ما یک فرد مبتلا به بیماری فراموشی می‌سازد که همیشه از چیزهایی عادی و قابل پیش‌بینی تعجب می‌کند. ما نه تنها نمی‌دانیم چه باید انجام دهیم، بلکه قادر به درک توانایی‌های واقعی خویش هم نیستیم؛ زیرا معیاری برای سنجش آنها نداریم. اندیشه‌ی غیرتاریخی نمی‌داند چه چیزی را از دست می‌دهد و ـ برخلاف سخن قدیمی ـ یقیناً به شما آسیب می‌رساند! نکته‌ی قابل‌توجه در این‌جا، پرسش درباره‌ی «تاریخ، خود را تکرار می‌کند» نیست. این اندیشه که اغلب به صورت کلیشه‌ای ذکر شده، از نظر تحت‌اللفظی، مسلماً بی‌معنی است. تاریخ عیناً تکرار نمی‌شود، و تفاوت در جزئیات همیشه مهم است. تاریخ الگوهای کلی را که برخاسته از نیازها و تمایلات مشترک انسان‌ها هستند، ارائه می‌کند. شناخت و احترام به این الگوها، بخش مهمی از لوازم ذهنی همه‌ی جوامع بشری بوده است.

افراد فاقد اطلاعات تاریخی همانند کسانی هستند که داخل یک صندوق چوبی بسته‌بندی شده قرار گرفته‌اند. اینان با تولد در زمان، مکان و جامعه‌ای معین ـ در داخل این جعبه قرار می‌گیرند. تخته‌های این جعبه مانع نگرش همه‌جانبه این افراد می‌شود

دلیل دیگری برای دانستن گذشته ـ صرف‌نظر از دلیل شخصی ـ وجود دارد. اشخاص سالخورده که چیزی از تاریخ نمی‌دانند، واقعاً در موقعیت بچه‌ها قرار دارند. آنان، مانند کودک، بی‌اختیار هستند، براساس زور عمل می‌کنند، دامنه‌ی عمل آنها محدود است و بر این باورند که کار زیادی نمی‌توانند انجام دهند و احتمالاً قادر به درک مسائل نیستند. آنها تحت‌تأثیر عقاید، آرزوها و اهداف دیگران می‌باشند. آنان تا موقعی که از مرحله‌ی کودکی گذر نکرده‌اند، کنترل زندگی خویش را به دست نخواهند گرفت. موضوع تأسف‌بار این است که فرد بزرگسال بدون معلومات تاریخی در ضمن رشد فیزیکی، کمترین رشد فکری را دارد.

افراد فاقد اطلاعات تاریخی همانند کسانی هستند که داخل یک صندوق چوبی بسته‌بندی شده قرار گرفته‌اند. اینان با تولد در زمان، مکان و جامعه‌ای معین ـ در داخل این جعبه قرار می‌گیرند. تخته‌های این جعبه مانع نگرش همه‌جانبه این افراد می‌شود. تخته‌ها و سطوح این جعبه مواردی چون موقعیت اقتصادی خانواده، ظاهر فیزیکی، خون و گروه نژادی می‌باشد. علاوه بر این، عواملی چون تولد در جوامع شهری یا روستایی، تحصیلات در مدارس رسمی و بسیاری موارد دیگر از تخته‌های این جعبه به شمار می‌آیند.

برای شناخت کامل توانایی‌های بالقوه و مقایسه تجربیات خود با دیگر جوامع بشری، باید حداقل تعدادی از این سطوح و تخته‌ها کنار بروند تا زاویه دید بیشتری به «بیرون» داشته باشیم. در اینجا «بیرون» به معنای بخشهای معینی از تجربیات جمعی و قابل شناخت و در دسترس دیگر افراد بشر در زمان گذشته یا حال است.

مطالعه درایران جایگاه خاصی ندارد

بنابراین توجیه واقعی مطالعه تاریخ این است که نگرش به بیرون از جعبه تولدمان امکان‌پذیر می‌شود و نیز از مجموعه‌ی متنوع و ارزشمند زندگی و اندیشه‌های دیگران آگاه می‌شویم. تاریخ گامی واقعی برای اطلاع از موفقیت‌های گذشته بشر است؛ دامنه‌ی تنوع و پیچیدگی تاریخ وابسته به نوع آن است. اما به هر حال با مطالعه‌ی بخشی از تاریخ امکان روشن‌بینی و سنجش و مقایسه زندگی خود با دیگران وجود دارد؛ و مطالعه‌ی تاریخ ما را از سطوح نامرئی که از لحظه تولد ما را احاطه کرده است، جدا می‌سازد.

فایده ی تاریخ

همواره این سوال برای هر پژوهشگر تاریخی مطرح است که مطالعه ی تاریخ چه فایده ای دارد؟ در پاسخ این سوال باید گفت: درست است که از تاریخ به همان آسانی که از علم طب می توان در عمل بهره برد نمی توان استفاده کرد اما اگر خوب دقت کنیم متوجه می شویم که تاریخ نیز سودمند است. تاریخ چون نشان می دهد که مردم پیش از ما چگونه زندگی می کرده اند، این فایده را دارد که ما را در زندگی کمک و راهنمایی می کند و به ما اجازه می دهد تا عواملی را که در جهان حاکم بوده و هنوز هم هست بهتر بشناسیم و آنچه را که باید کناز گذاشته شود از آنچه شایسته حفظ و نگهداری است متمایز کنیم.

مطالعه تاریخ فوایدی دارد که عمده ترین آنها به طور خلاصه عبارتند از:

1-از فواید تاریخ این است که به انسان کمک می کند تا خود را بهتر بشناسد و از دیگران متمایز سازد و با مقایسه ی احوال خود و دیگران، انگیزه ها و اسرار نهفته ی رفتار خویش را چنانچه هست و باید باشد دریابد. انسان با مطالعه تاریخ و بررسی احوال کسانی که اهل نظر یا عمل بوده اند بهتر می تواند رسالت خود را ارزیابی کند و در ارتباط با دیگران حق و مسئولیت خویش را بشناسد. به علاوه تاریخ با آنچه در احوال نام آوران گذشته نقل می کند نه فقط تجربه های زنده برای مسائل زندگی در دسترس ما می گذارد بلکه دایره ی شناخت را وسیع تر می کند، ما را با کسانی که قدرت و ضعف آنها قابل توجه و حتی در خور تصدیق است، حتی اگر توسط مورخ عادلانه و صحیح توصیف نشده باشد، رو به رو می کند و از قدرت و ضعف آنها نمونه هایی ارائه می دهد که انسان بعد از بررسی آنها می تواند بایدها و نبایدها را آسان تر درک کند

ملتی که از تاریخ خود خبر نداشته باشد مطمئناً همواره در پیچ و خم های زندگی و حوادثی که برایش روی می دهد تجربه ای نخواهد داشت و صددرصد شکست خواهد خورد

2- عبرت آموزی از گذشته به عنوان چراغ راه آینده

یکی از ویژگی های انسان های آگاه ، عبرت آموزی از وقایع و حوادث است. تاریخ جامعه ی بشری سرشار از حوادث و رویداد هایی است که با مطالعه و مشاهده ی آنها میتوان در زندگی فردی و اجتماعی درس های مفیدی آموخت و عبرت گرفت.

3-آشنایی با میراث گذشتگان

میراث گذشته ی هر قوم ، سازنده ی هویت و بیان کننده ریشه ی تاریخی آن قوم است. بی توجهی مردم یک سرزمین به میراث خود و نادیده گرفتن آن ، بی هویتی ، جذب شدن به فرهنگ ملل دیگر و ناتوانی ملی در حل مشکلات را به دنبال خواهد داشت.

4-شناخت علل عظمت و انحطاط جوامع و علم به قوانین و سن حاکم بر زندگی بشر

تاریخ ، آیینه ی ظهور تمدن ها است. در صفحه ای زلال این آیینه میتوان مشاهده کرد که از دیرباز ، جوامع و ملت هایی برآمده، زندگی کرد و به عظمت و افتخار رسیده اند و ملت هایی نیز آمده اند که به دلیل متعدد ، نام و اثر پر افتخاری از آنها باقی مانده است. مطالعه ی تاریخ ، ما را با علل این عظمت ها و انحطاط ها آشنا میسازد و در یک نگاه این آشنایی مقدمه ی شناخت قوانین و سنن حاکم بر زندگی بشر است.

فرآوری : طاهره رشیدی

بخش تاریخ و تمدن جوان ایرانی

منابع : 1-ویستا / 2- وبلاگ تاریخ تشیع / 3- نجفی ، موسی و فقیه حقانی ، تاریخ تحولات سیاسی ایران / 4- مفهوم کلی تاریخ، رابین جورج.گالینگوود، ترجمه علی اکبرمهدیان / 5- رشد

مطالب مرتبط:

امام خمینی (رض) و تحولات تاریخ معاصر (2)

تغییر تاریخ هجری به شاهنشاهی چرا انجام شد؟

احیای اولین دانشگاه تاریخ ایران

نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه